სამოქალაქო საზოგადოების განვითარებისათვის
ონლაინ კონსულტაცია
გამოკითხვა
დიახ
არა
 
 სიახლეები »
აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მუნიციპალიტეტების ბიუჯეტების ანალიზი -  2007-04-26
  ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ეფექტური ფუნქციონირება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად სწორად იქნება დაგეგმილი ბიუჯეტი. ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, ბიუჯეტზე მუშაობა ახალი საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე 10 თვით ადრე იწყება და 2 წლის შემდეგ მთავრდება, ახალი საბიუჯეტო წლის მომდევნო წლის 1 მარტს. ამ დრ ო ის განმავლობაში ხდება ბიუჯეტის პროექტის მომზადება, მისი საჯარო განხილვა, ამის შემდგომ საკრებულოს მიერ დამტკიცება, შესრულება, ბოლოს ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშის მომზადება და მისი წარდგენა ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოებისათვის. ყოველივე ეს ჩვენს რეალობაში, ხშირ შემთხვევაში, ფაქტიურ სახეს ატარებს. ირღვევა როგორც ვადები, ასევე თითქმის არ ხორციელდება ბიუჯეტის საჯარო განხილვები. წინასწარი საბიუჯეტო განხილვები ფორმალურ ხასიათს ატარებენ, ბიუჯეტის დამტკიცებისას საკრებულოს სხდომაზე საკრებულოს წევრების აქტიურობა დაბალია, შეკითხვები და კომენტარები თითქმის არ წარმოიშობა.
  იმისათვის, რათა ბიუჯეტში არსებული თანხების ხარჯვა იყოს მიზანმიმართული, თვითმმართველ ერთეულს უნდა გააჩნდეს სტრატეგია და განსაზღვრული პრიორიტეტები. როგორც წესი ბიუჯეტი დამყარებული უნდა იყოს თვითმმართველი ერთეულის მიერ გარკვეული წლებისათვის შედგენილ სოციალურ- ეკონომიკური განვითარების გეგმაზე. სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების გეგმა განსაზღვრული წლებისთვის უნდა იყოს შედგენილი და მასში ასახული უნდა იყოს ის სტრატეგია და იმ ამოცანათა გადაჭრის გზები, რომლის სამომავლოდ განხორციელებასაც აპირებს თვითმმართველი ერთეული. სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების გეგმა განსაზღვრავს თვითმმართველი ერთეულის სამომავლო პოლიტიკას, რის საშუალებითაც უნდა მოხდეს ყოველწლიური ეკონომიკური გათვლები, განისაზღვროს პრიორიტეტები და ამ პრიორიტეტების გათვალისწინებით მიზნობრივი პროგრამების შედგენა. თავის მხრივ სოციალურ-ეკონომიკურ გეგმაზე და მიზნობრივ პროგრამებზე დაყრდნობით შემუშავებული ბიუჯეტი გათვლილი იქნება შედეგზე და არა ხარჯვაზე.
  აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული ხუთი (ქობულეთი, ხელვაჩაური, ქედა, შუახევი, ხულო) თვითმმართველი ერთეულის 2005-2006 წლის ბიუჯეტებ თუ შევადარებთ, ჩანს, რომ ბიუჯეტი საგრძნობლად შემცირდა, მაგრამ თუკი გადავხედავთ შემოსულობებს და ვნახავთ მათ კლასიფიკაციის მიხედვით ჩანს, რომ 2005 წლის ბიუჯეტი თითქმის მთლიანად დამოკიდებულია რესპუბლიკური და სახელმწიფო ბიუჯეტებიდან მიღებულ ფინანსურ დახმარებაზე (მიზნობრივ და სპეციალურ ტრანსფერებზე), რომელიც მთლიანი ბიუჯეტის 67 %-ს შეადგენს (მაგ. ხელვაჩაურის რაიონის ბიუჯეტი).
  ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად მიზნობრივი ტრანსფერი არის საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ან/და ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან დელეგირებულ უფლებამოსილებათა განსახორციელებლად მიღებული ფინანსური დახმარება, ხოლო სპეციალური ტრანსფერიდან მიღებული თანხები გამოიყენება ეკოლოგიური და სხვა სტიქიური მოვლენების შედეგების სალიკვიდაციოდ და მათი გამოყენების მიმართულება თავიდანვე განსაზღვრულია ავტონომიური რესპუბლიკის მიერ. აქედან გამომდინარე თვითმმართველ ერთეულს არ შეუძლია ამ თანხების დაგეგმვა და დამოუკიდებლად, თავისი შეხედულებისამებრ გახარჯვა. ხოლო დარჩენილი 33 % საგადასახადო და არასაგადასახადო შემოსავლებს უკავია, რომლის განკარგვაშიც სრულებით დამოუკიდებელია თვითმმართველი ერთეული.
  2006 წლისთვის, მართალია ბიუჯეტი საგრძნობლად შემცირდა, მაგრამ საგრძნობლად გაიზარდა ბიუჯეტში საგადასახადო და არასაგადასახადო შემოსავლების წილი, თუკი 2005 წელს ეს შემოსავლები შეადგენდა 2615074 ლარს, 2006 წლისთვის საგადასახადო და არასაგადასახადო შემოსავლები ხელვაჩაურის რაიონის ბიუჯეტში 4016891 ლარით აისახა. ე.ი მატებამ 153,6 % შეადგინა.
  თუ მოცემულ მონაცემებს შევადარებთ 2005 წლის შემოსულობების მონაცემებთან, ნათლად, ჩანს თუ რამდენად გაიზარდა საკუთარი შემოსულობების წილი ხელვაჩაურის რაიონის ბიუჯეტში, რაც თავისთავად ზრდის ამ თანხების საკუთარი შეხედულებისამებრ ხარჯვისა და დამოუკიდებლობის ხარისხს. აქვე აღსანიშნავია, რომ კარგია როცა გაიზარდა საკუთარი შემოსულობების წილი, მაგრამ ბიუჯეტის მთლიანი შემოსულობების შემცირებამ გადასახდელების შემცირებაც გამოიწვია. მაგალითად, 2005 წელს ხელვაჩაურის რაიონის ბიუჯეტის გადასახდელებმა შეადგინა 7757924 ლარი, ხოლო 2006 წლისთვის ბიუჯეტის გადასახდელები შემცირდა და 5191091 ლარი შეადგინა. 2005 წლის მაჩვენებელთან შედარებით ხელვაჩაურის რაიონის გადასახდელები 43,1 %-ით შემცირდა.
  ჩვენი საქმიანობის პერიოდში წავაწყდით ბიუჯეტის არაეფექტური დაგეგმვის ფაქტებსაც. მაგალითად, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მიერ 2006 წელს დაგეგმილი ბიუჯეტი. 2005 წლის ბიუჯეტში საგადასახადო შემოსავლების ფაქტობრივმა მაჩვენებელმა შეადგინა 2535219 ლარი; არასაგადასახადო შემოსავლებმა 79855 ლარი, ხოლო შემოსავლებმა კანონმდებლობით დაწესებული სხვა არასაგადასახადო შემოსავლებიდან (მათ შორის ტრანსფერებიდან) 5357807 ლარი შეადგინა. 2006 წელს დამტკიცებული ბიუჯეტის მიხედვით საგადასახადო შემოსავლების გეგმამ 1704000 ლარი, ხოლო არასაგადასახადო შემოსავლების გეგმამ 103000 ლარი შეადგინა. 2005 წლის ფაქტობრივი და 2006 წლის გეგმიური მაჩვენებლების შედარებიდან ნათლად ჩანს 2006 წლის ბიუჯეტის დაგეგმვის არაეფექტურობა. კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საგადასახადო შემოსავლების მიხედვით გეგმა შესრულდა 109,6 პროცენტით, ანუ 222 574 ლარით მეტი ვიდრე დაგეგმილი იყო, 2006 წლის ბიუჯეტში გათვალისწინებულია ფაქტორბირივი შემოსავლების მხოლოდ 62,7 პროცენტი, ანუ 831 219 ლარით ნაკლები თანხა. ეს არის უაღრესად პესიმისტური გაანგარიშებებით დაგეგმილი საგადასახადო შემოსავლები. საშემოსავლო გადასახადიდან შემოსავალი დაგეგმილია წინა წლის ფაქტობრივი მონაცემების 81,8 პროცენტი, ხოლო მოგეგის გადასახადიდან 36,2 პროცენტი. დაგეგმვის ამ პრინციპიდან გამომდინარე ალბათ ხელვაჩაურის რაიონის ხელისუფლება ელოდებოდა სამუშაო ადგილებისა და განსაკუთრებით საწრმოების მოგების რაოდენობის მკვეთრ შემცირებას, რადგან სწორედ ეს ნაწილი იხდის იმ გადასახადებს, რომლითაც ივსება რაიონის საგადასახადო შემოსავლების წილი.
  უმარტივესი დაგეგმვის შედეგად, რომელიც დამყარებულია მარტივ ლოგიკურ აზროვნებაზე, მივიღეთ რეკომენდირებული ვარიანტი და როგორც ვვარაუდობდით 2006 წლის ფაქტობრივი მაჩვენებლები სავსებით შეესაბამება ჩვენს მიერ რეკომენდირებულ ვარიანტს, რადგან ბიუჯეტში საგადასახადო შემოსულობების ფაქტობრივმა მაჩვენებელმა 3453150 ლარი შეადგინა და აქედან გამომდინარე 2006 წლის დასაწყისისათვის შეგვიძლია საკმაოდ პესიმისტურად ჩავთვალოთ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიერ დაგეგმილი საგადასახადო შემოსავლების ნაწილი (1704000 ლარი).
  რაც შეეხება 2007 წლის მდგომარეობას, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული თვითმმართველი ერთეულები ძალზედ რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მიერ 2005 წლის 28 დეკემბერს "აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კუთვნილი საგადასახადო, áƒáƒ áƒáƒ¡áƒáƒ’ადასახადო და კაპიტალური შემოსავლების ბიუჯეტებს შორის განაწილების შესახებ" კანონში შეტანილი ცვლილების თანახმად, ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებული თვითმმართველი ერთეულის კუთვნილი საშემოსავლო და ქონების გადასახადები მიმართული იქნა რესპუბლიკური ბიუჯეტისაკენ. მაშინ როცა შემოსავლები საშემოსვლო და მოგების გადასახადებიდან საქართველოს მთელს ტერიტორიაზე არსებულ თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტებში ირიცხება. აჭარის არ თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტების მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდა სწორედ საშემოსავლო და მოგების გადასახადები, განსაკუთრებით საშემოსავლო გადასახადი, რომელიც შეადგენდა შემოსავლების დაახლოებით 50-75 პროცენტს, ხოლო მთელი ბიუჯეტის (მიზნობრივი და სპეციალური ტრანსფერების ჩათვლით) 10-40 პროცენტს. ჩვენის აზრით კანონი ზღუდავს თვითმმართველი ერთეულების თავისუფლებას დამოუკიდებლად განსაზღვრონ შემოსავლების ხარჯვის მიმართულებები, აკნინებს თვითმმართველობის იდეას ავტონომიურ რესპუბლიკაში და არ უწყობს ხელს მის განვითარებას. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ მსგავსი გადაწყვეტილების მიღებამდე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობით ორგანოებს შორის რაიმე სახის კონსულტაციებს ადგილი არ ჰქონია.
  აჭარის არ უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებით მიღებული ფულადი დანაკლისი თვითმმართველმა ერთეულებმა, შესაძლებელია, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან ფინანსური დახმარების (ტრანსფერის) სახით მიიღონ, თუმცა აქ ორ მნიშვნელოვან პრობლემას ვაწყდებით: პირველი, ტრანსფერის მეშვეობით მიღებული ფულადი სახსრები უფრო მცირეა იმ თანხებთან შედარებით რასაც ისინი მიიღებდნენ საშემოსავლო გადასახადიდან და მეორე, ფინანსური დახმარება. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ავტონომიური რესპუბლიკის ბიუჯეტიდან მიღებული ფინანსური დახმარების დაგეგმვასა და ხარჯვაში ვერ იქნება დამოუკიდებელი თვითმმართველი ერთეული, რადგან თანხის გამოყენების მიმართულება თავიდანვე განსაზღვრულია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხელისუფლების მიერ და არა ადგილობრივი თვითმმართველობების მიერ.
  საერთო სახელმწიფოებრივი გადასახადების რესპუბლიკური ბიუჯეტისაკენ მიმართვამ, ასახვა 2007 წლის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არსებულ ხუთი (ხელვაჩაური, ქობულეთი, ქედა, შუახევი, ხულო) მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტებზე ჰპოვა, რამაც ბიუჯეტში საკუთარი შემოსულობების წილის შემცირება გამოიწვია. თუკი შევადარებთ 2006 წლისა და 2007 წლის ბიუჯეტების საკუთარ შემოსულობებს (ფინანსური დახმარების გარეშე) ნათლად გამოჩნდება თუ რამდენად დაზარალდა თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტები აჭარის არ-ის უმაღლესი საბჭოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით.
  აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მუნიციპალიტეტების ბიუჯეტების ანალიზი
  2007 წელის 1 იანვარს ძალაში შევიდა კანონი ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ, რომელსაც შემოაქვს გამოთანაბრებითი ტრანსფერის ცნება.
  ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ კანონის მიხედვით ექსკლუზიურ უფლებამოსილებათა განხორციელების უზრუნველსაყოფად ადგილობრივ თვითმმართველ ერთეულს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსური დახმარების სახით გადაეცემა გამოთანაბრებითი ტრანსფერი, რომლის გამოყენების მიმართულებას ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანო თავისი კომპეტენციის ფარგლებში დამოუკიდებლად განსაზღვრავს. ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისთვის გადასაცემი გამოთანაბრებითი ტრანსფერის მოცულობა შემდეგი ფორმულით განისაზღვრება: 
  Ti=(R-Ri) x Pi x K x 70%
რომელშიც:
  Ti - ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტისათვის გამოსაყოფი გამოთანაბრებითი ტრანსფერის მოცულობა:
  R - ყველა ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტების მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე საშუალო წლიური საკუთარი პოტენციური შემოსავალი;
  Ri- ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე წლიური საკუთარი პოტენციური შემოსულობები;
  Pi - ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის მასახლეობა;
  K - შემასწორებელი კოეფიციენტი, K= K1 * K2;
  K1 - მაღალმთიანობის კოეფიციენტი;
  K2 - მცირემოსახლეობიანი ტერიტორიული ერთეულის კოეფიციენტი.
  ამ ფორმულის მიხედვით 2007 წელს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტს გამოეყო 142000 ლარის ოდენობის გამოთანაბრებითი ტრანსფერი; ქობულეთის მუნიციპალიტეტს _ 131000 ლარი; ქედის მუნიციპალიტეტს _ 1711000 ლარი; შუახევის მუნიციპალიტეტს 1883000 ლარი; ხულოს მუნიციპალიტეტს _ 655000 ლარი. თვალშისაცემია სხვაობა ქედის, შუახევისა და ხულოს მუნიციპალეტეტებისთვის გამოყოფილ გამოთანაბრებით ტრანსფერებს შორის. ზემოთ ნახსენები მუნიციპალიტეტები მაღალმთიან რეგიონებს განეკუთვნებიან და დაახლოებით ერთი და იგივე სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობში იმყოფება. გასაგებია ისც, რომ ქედისა და შუახევის მუნიციპალიტეტებმა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან საკმაოდ დიდი ოდენობის გამოთანაბრებითი ტრანსფერი მიიღეს, მაგრამ გაურკვევლობას იწვევს ის ფაქტი, რომ ხულოს მუნიციპალიტეტისათვის გამოყოფილმა გამოთანაბრებითმა ტრანსფერმა თითქმის სამჯერ ნაკლები შეადგინა, ვიდრე ქედასა და შუახევისათვის.
  თუკი თვალს გადავავლებთ ხელვაჩაურის, ქობულეთის, ქედის, შუახევისა და ხულოს მუნიციპალიტეტების ბიუჯეტის დინამიკას 2005 წლიდან 2007 წლის ჩათვლით ნათლად დავინახავთ თუ რამდენად მცირდება ყოველწლიურად თითოეული მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი.
  აქვე უნდა ითქვას, რომ 2005 წლიდან 2006 წლების ბიუჯეტის ასეთი ვარდნა ნაწილობრივ დამოკიდებულია იმ ფაქტზე, რომ განათლების ხარჯებს თვითმმართველი ერთეულების ნაცვლად 2006 წლიდან ავტონომიური რესპუბლიკა გასწევს. (2005 წელს განათლების სფეროზე გაწეულ ხარჯებს თვითმმართველი ერთეუები გასწევდნენ რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან მიღებული ტრანსფერით). ხოლო 2006-2007 წლებში ბიუჯეტის ვარდნა, როგორც ზემოთ ვისაუბრეთ, გამოწვეულია ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მიერ "აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კუთვნილი საგადასახადო, არასაგადასახადო და კაპიტალური შემოსავლების ბიუჯეტებს შორის განაწილების შესახებ" კანონში შეტანილი ცვლილებით.

 

« დაბრუნება
    
ანონსი
   
   
კომპიუტერული სკოლა
© 2008. ახალგაზრდა მეცნიერთა კავშირი „ინტელექტი“
Designed & Developed By Alpha Telecom Inc.
საკონტაქტო ინფორმაცია
 
ტელ.: (+995 222) 77415
ფაქსი: (+995 222) 77126
ელ–ფოსტა:* info@intellect.org.ge